CONTINUOUS AND QUALITY SANITATION SERVICES FOR DEVOTEES
DRINKING WATER SUPPLIED THROUGH SRIVARI SEVAKS WITH MOBILE WATER TANKS
DEVOTEES EXPRESS SATISFACTION OVER TTD ARRANGEMENTS
Tirumala, 09 April 2026: The Tirumala Tirupati Devasthanams is giving top priority to the health, sanitation, and environmental protection for the devotees visiting Tirumala.
With an average daily footfall ranging from 80,000 to 1 lakh pilgrims, sanitation management is being efficiently carried out across an area of approximately 4.5 square kilometers.
Sanitation Management System
To improve sanitation, Tirumala has been divided into three zones and seven wards. As a part of environmental protection measures, plastic usage has been completely banned. Additionally, D&O trade licenses are strictly regulated, and “No Stock – No Godown” licenses are being issued.
In Ward-1, which covers the Srivari Temple surroundings, sanitation works are carried out directly by departmental staff, while in Wards 2 to 7, sanitation operations are handled by three contracted agencies.
Efficient Waste Collection
To ensure effective waste management:
9 tipper vehicles are deployed
Around 45 trips are made daily
Waste is collected from approximately 3,056 bins. Vehicles collectively travel about 400 km every day.
Waste Management Statistics for 2025
Biodegradable Waste:
16,689.04 Metric Tons.
Non-Biodegradable Waste: 8,221.97 Metric Tons.
Total Waste: 24,911.01 Metric Tons.
Toilet Facilities
Extensive toilet facilities have been provided ward-wise for the convenience of devotees:
Permanent Toilet Blocks: 210
Institutional Toilets: 130
Temporary Toilets: 14
Total Toilet Blocks: 354
Drinking Water Supply through Mobile Units
To address the high demand during peak hours, drinking water is being supplied through mobile water tanks by Srivari Sevaks at various crowded locations. With the onset of summer, this initiative ensures that devotees receive drinking water directly without inconvenience.
Monitoring of Water and Food Quality
The TTD Water and Food Analysis Laboratory, established in 1981 and currently accredited by NABL, rigorously tests the quality of food and water supplied to devotees.
Daily testing of ingredients used in Laddu and Annaprasadam preparation.
Around 20 water samples tested daily.
1,000–1,200 samples tested monthly.
Advanced equipment like HPLC and GC used for ghee quality testing.
New advanced Food Laboratory
A state-of-the-art food laboratory has recently been established at a cost of Rs.19.75 crore with support from the Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI). The facility is equipped with advanced technologies such as:
LC-MS/MS
GC-MS/MS
ICP-MS/MS
Devotees Express Satisfaction
Devotees have expressed satisfaction with the high standards of sanitation services provided by the TTD Health Department. Continuous waste collection, clean maintenance of toilets, and overall hygiene management unmatched elsewhere in the country have been widely appreciated.
Despite the heavy influx of pilgrims, TTD is efficiently managing sanitation, waste disposal, toilet facilities, and food safety, ensuring a clean, safe, and healthy environment for all devotees.
ISSUED BY THE TTD CHIEF PUBLIC RELATIONS OFFICER, TIRUPATI
తిరుమలలో పారిశుద్ధ్యానికి టీటీడీ పెద్దపీట
భక్తులకు నిరంతరాయంగా నాణ్యమైన పారిశుద్ధ్య సేవలు
మొబైల్ వాటర్ ట్యాంకులతో శ్రీవారి సేవకుల ద్వారా తాగునీరు పంపిణీ
టీటీడీ ఏర్పాట్లపై భక్తుల్లో సంతృప్తి
తిరుమల, 2026 ఏప్రిల్ 09: తిరుమలలో భక్తుల ఆరోగ్యం, పారిశుద్ధ్యం, పర్యావరణ పరిరక్షణకు టీటీడీ పెద్ద పీట వేస్తోంది. రోజుకు సగటున 80 వేల నుండి 1 లక్ష మంది భక్తులు సందర్శిస్తున్న నేపథ్యంలో సుమారు 4.5 చదరపు కిలోమీటర్ల పరిధిలో పారిశుద్ధ్య నిర్వహణ సమర్థంగా కొనసాగుతోంది.
పారిశుద్ధ్య నిర్వహణ విధానం
పారిశుద్ధ్య నిర్వహణను మెరుగుపరచడానికి తిరుమల ప్రాంతాన్ని మూడు జోన్లుగా, ఏడు వార్డులుగా విభజించారు. పర్యావరణ పరిరక్షణలో భాగంగా తిరుమలలో ప్లాస్టిక్ వినియోగాన్ని పూర్తిగా నిషేధించారు. అలాగే డి&ఓ ట్రేడ్ లైసెన్సులను నియంత్రించి నో స్టాక్ – నో గోడౌన్ లైసెన్సులను జారీ చేయడం జరుగుతోంది. వార్డు-1లో శ్రీవారి ఆలయం పరిధిలో విభాగ సిబ్బంది ప్రత్యక్షంగా పనిచేస్తుండగా, వార్డు-2 నుండి 7 వరకు పారిశుద్ధ్య పనులు మూడు కాంట్రాక్ట్ సంస్థల ద్వారా నిర్వహిస్తున్నారు.
సమర్థవంతంగా చెత్త సేకరణ
తిరుమలలో చెత్త సేకరణను సమర్థవంతంగా నిర్వహించేందుకు 9 టిప్పర్ వాహనాలు పనిచేస్తున్నాయి. రోజుకు సుమారు 45 ట్రిప్పులు చేసి, సుమారు 3,056 చెత్త బిన్స్ నుండి చెత్త సేకరణ జరుగుతోంది. అన్ని వాహనాలు కలిపి రోజుకు సుమారు 400 కిలోమీటర్ల మేరా ప్రయాణిస్తున్నాయి.
2025 సంవత్సరానికి సంబంధించిన గణాంకాలు
బయోడిగ్రేడబుల్ వ్యర్థాలు: 16,689.04 మెట్రిక్ టన్నులు.
నాన్ బయోడిగ్రేడబుల్ వ్యర్థాలు: 8,221.97 మెట్రిక్ టన్నులు.
మొత్తం వ్యర్థాలు: 24,911.01 మెట్రిక్ టన్నులు.
మరుగుదొడ్ల సదుపాయాలు
తిరుమలలో భక్తుల సౌకర్యార్థం వార్డు వారీగా విస్తృతంగా మరుగుదొడ్ల బ్లాకులు ఏర్పాటు చేశారు.
మొత్తం శాశ్వత టాయిలెట్ బ్లాకులు: 210.
సంస్థల టాయిలెట్లు: 130.
తాత్కాలిక టాయిలెట్లు: 14.
మొత్తం టాయిలెట్ బ్లాకులు: 354.
మొబైల్ వాటర్ డ్రమ్స్ తో శ్రీవారి సేవకుల ద్వారా తాగునీరు పంపిణీ
తిరుమలలో భక్తుల రద్దీ అధికంగా ఉండే పలు ప్రాంతాల్లో మొబైల్ వాటర్ డ్రమ్స్ ద్వారా శ్రీవారి సేవకులతో తాగునీరు పంపిణీ చేయడం జరుగుతోంది. వేసవి ప్రారంభమవ్వడంతో భక్తులు తాగునీటికి ఇబ్బంది పడకుండా నేరుగా భక్తుల వద్దకే శ్రీవారి సేవకులు వెళ్లి తాగునీరు అందిస్తున్నారు.
నీరు, ఆహార నాణ్యత పర్యవేక్షణ
టీటీడీ నీరు, ఆహార విశ్లేషణ ప్రయోగశాల 1981లో స్థాపించబడింది. ప్రస్తుతం NABL గుర్తింపు పొందిన ఈ ల్యాబ్ భక్తులకు అందించే నీరు, ఆహారం నాణ్యతను కఠినంగా పరీక్షిస్తోంది. ప్రతిరోజూ లడ్డూ, అన్నప్రసాదం తయారీలో ఉపయోగించే పదార్థాల పరీక్షలు, నీటి నమూనాల విశ్లేషణ (రోజుకు సుమారు 20 నమూనాలు), నెలకు 1000–1200 నమూనాల పరీక్షలు, నెయ్యి నాణ్యత పరీక్షలకు ఆధునిక HPLC, GC యంత్రాలు వినియోగంలో ఉన్నాయి.
కొత్త ఫుడ్ ల్యాబ్ ఏర్పాటు
భారత ఆహార భద్రతా ప్రమాణాల సంస్థ ద్వారా ఇటీవల రూ.19.75 కోట్లతో అత్యాధునిక ఫుడ్ ల్యాబ్ ఏర్పాటు జరిగింది. ఇందులో LC-MS/MS, GC-MS/MS, ICP-MS/MS వంటి ఆధునిక సాంకేతిక పరికరాలు ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.
నాణ్యమైన పారిశుద్ధ్య సేవలపై భక్తుల్లో సంతృప్తి
తిరుమలలో టీటీడీ ఆరోగ్య విభాగం అందిస్తున్న నాణ్యమైన పారిశుద్ధ్య సేవలపై భక్తులు సంతృప్తి వ్యక్తం చేస్తున్నారు. దేశంలో మరెక్కడా లేనివిధంగా టీటీడీ ఎప్పటికప్పుడు చెత్తను సేకరిస్తూ భక్తులకు ఎలాంటి అసౌకర్యం కలగకుండా చర్యలు చేపట్టడం, మరుగుదొడ్లను అనునిత్యం పరిశుభ్రంగా ఉంచడం వంటి చర్యలపై భక్తులు టీటీడీని ప్రశంసిస్తున్నారు.
తిరుమలకు విచ్చేసే భక్తుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, తిరుమలలో పారిశుద్ధ్య, చెత్త నిర్వహణ, మరుగుదొడ్ల సదుపాయాలు, ఆహార భద్రతను టీటీడీ అత్యంత సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తోంది. పర్యావరణ పరిరక్షణకు కట్టుబడి, భక్తులకు స్వచ్ఛమైన, ఆరోగ్యకరమైన వాతావరణం అందించడమే లక్ష్యంగా టీటీడీ పని చేస్తోంది.
టీటీడీ ముఖ్య ప్రజా సంబంధాల అధికారిచే జారీ చేయబడింది.